Privlus e tuttina bel: l'alpinissem en il Grischun

«Elende!», ha scrit il perscrutader da la natira Albrecht von Haller, «rühmet nur den Rauch in grossen Städten, wo Bosheit und Verrat im Schmuck der Tugend gehn.» En la poesia renumada «Die Alpen» da Haller dal 1729 appartegna tut il nuschaivel e nausch a las citads, il bun percunter sa chatta en las muntognas.

Ed en il Grischun? Qua cumenza l'alpinissem cun paders e perscrutaders da la natira. Intgins dals emprims alpinists temevan anc inscunters cun drags mitics u tschess cumbattivs. Pader Placi à Spescha da Mustér cun sia rutina alpina ha percunter survegnì il 1789 durant la primascensiun presumabla da l'Adula ina vaira arsentada dal sulegl – e vitiers anc ina tschorventada da la naiv.

Malgrà tut ils privels mitics e reals: L'alpinissem s'etablescha en il Grischun e daventa en il 20avel tschientaner praticamain in sport popular. Ni vegls privels sco ils tschess ni novas empernaivladads sco las pendicularas na pon midar: Sin il piz spetga il sentiment maiestus dad esser lunsch sur las banalitads da la vita. Tge che l'alpinissem definescha ultra da quai, sa mussa sin Porta Cultura.