«Per plaschair volver» – rudellas da volver en il traffic da viafier

Tgi che pensa ch’ina «rudella da volver» saja ina plattafurma per sa volver en ina via tschorva, sa sbaglia. La rudella da volver era pli baud in signal en il traffic da viafier. Ella infurmava il locomotivist gia en ina distanza da plirs tschient meters, sch’el dastgava manar il tren en la proxima staziun u betg.

Co veseva dentant or ina tala rudella da volver e co funcziunava ella? Ina resposta concreta dat il Museum da viafier Alvra a Bravuogn. Sin ina pitga auta è montada ina rudella, sutvart duas pitschnas rudellas che mussan en la direcziun opposta. La mecanica sa basa sin in sistem da pais e vegniva activada cun signals electrics ch’il persunal da la staziun deva. Sche la rudella gronda era vieuta uschia ch’ella steva parallel cun ils binaris ed il locomotivist veseva mo las duas pitschnas rudellas, aveva el «via libra». Sche la rudella gronda (cotschen-alva) era drizzada vers il tren s’avischinant, signifitgava quai «stop».

La rudella da volver è vegnida sviluppada da l’urer, spezialist da telegrafs ed inventader tudestg Matthäus Hipp (1813-1893). Sia invenziun ha facilità considerablamain la lavur dal persunal da las staziuns, cunquai che la regulaziun dals signals electronica ha remplazzà ils sistems da tirasuga colliads cun blera lavur. Cunzunt da trid’aura eran quels suttaposts a disturbis. Malgrà questas meglieraziuns stuevan ils chaus-staziun vinavant controllar la transibladad da la staziun e midar correctamain las stgomias. L’emprima mesadad dal 20avel tschientaner ha la Viafier retica installà rudellas da volver sco signals d’entrada en bunamain tut las staziuns – tranter auter era l’exemplar conservà en il Museum da viafier ch’è stà en servetsch ils onns 1909 fin 1967 en la staziun da Samedan.

Schizunt en l’art ha la rudella da volver da Hipp chattà ses plaz: Tgi che guarda bain sin il maletg «Die Brücke bei Wiesen» (1926) dad Ernst Ludwig Kirchner la chatta en la cuntrada colurusa.